Τι είναι η κοινωνική κινητικότητα και τι επικρατεί στην ελληνική πραγματικότητα
Η κοινωνική κινητικότητα αναφέρεται στη δυνατότητα που έχουν τα άτομα ή οι ομάδες να μετακινούνται από μια κοινωνική θέση σε μια άλλη μέσα στην κοινωνική ιεραρχία. Με απλά λόγια, περιγράφει την αλλαγή στην κοινωνική και οικονομική κατάσταση ενός ατόμου σε σχέση με την προηγούμενη θέση του ή την οικογενειακή του καταγωγή.
Τύποι Κοινωνικής Κινητικότητας :
Η κινητικότητα διακρίνεται σε διάφορες μορφές, ανάλογα με την κατεύθυνση και το πλαίσιο της αλλαγής:
Κάθετη Κινητικότητα (Vertical): Είναι η μετακίνηση ενός ατόμου προς τα πάνω ή προς τα κάτω στην κοινωνική κλίμακα.
Ανοδική: Όταν κάποιος βελτιώνει το εισόδημα, το μορφωτικό επίπεδο ή το κοινωνικό του γόητρο (π.χ. από εργάτης γίνεται επιχειρηματίας).
Καθοδική: Όταν κάποιος χάνει την κοινωνική ή οικονομική του θέση (π.χ. λόγω χρεοκοπίας ή ανεργίας).
Οριζόντια Κινητικότητα (Horizontal): Αναφέρεται στην αλλαγή επαγγέλματος ή κοινωνικής θέσης που, ωστόσο, δεν αλλάζει ουσιαστικά την κοινωνική ιεραρχική θέση του ατόμου (π.χ. ένας δάσκαλος που αλλάζει σχολείο ή ένας υπάλληλος που παίρνει παρόμοια θέση σε άλλη εταιρεία).
Διαγενεακή Κινητικότητα (Intergenerational): Συγκρίνει την κοινωνική θέση του ατόμου με τη θέση των γονέων του.
Ενδογενεακή Κινητικότητα (Intragenerational): Αναφέρεται στις αλλαγές που βιώνει το ίδιο το άτομο κατά τη διάρκεια της δικής του επαγγελματικής ζωής.
Παράγοντες που επηρεάζουν την κινητικότητα :
Η ευκολία με την οποία ένα άτομο μπορεί να αλλάξει κοινωνική θέση εξαρτάται από το κοινωνικό σύστημα :
Εκπαίδευση: Θεωρείται ο βασικότερος "μηχανισμός" για την ανοδική κινητικότητα στις σύγχρονες κοινωνίες, καθώς παρέχει δεξιότητες και πιστοποιητικά που ανοίγουν πόρτες.
Οικονομική κατάσταση: Η αρχική οικογενειακή υποστήριξη παίζει συχνά καθοριστικό ρόλο στην αφετηρία του ατόμου.
Κοινωνικό δίκτυο (Κοινωνικό κεφάλαιο): Οι γνωριμίες και οι διασυνδέσεις μπορούν να διευκολύνουν την επαγγελματική εξέλιξη.
Δομικοί παράγοντες: Η κατάσταση της οικονομίας, η ζήτηση για συγκεκριμένες ειδικότητες στην αγορά εργασίας και οι κυβερνητικές πολιτικές (π.χ. συστήματα πρόνοιας).
Ανοιχτές vs. Κλειστές Κοινωνίες
Ανοιχτές κοινωνίες: Είναι εκείνες όπου η κοινωνική κινητικότητα είναι υψηλή. Η επιτυχία βασίζεται κυρίως στις ικανότητες και την προσπάθεια του ατόμου (αξιοκρατία).
Κλειστές κοινωνίες: Είναι εκείνες όπου η κοινωνική θέση είναι προκαθορισμένη από τη γέννηση και είναι σχεδόν αδύνατο να αλλάξει (π.χ. κοινωνίες με το σύστημα των καστών ή παλαιότερα φεουδαρχικά συστήματα).
Στις σύγχρονες δημοκρατικές κοινωνίες, η κοινωνική κινητικότητα θεωρείται δείκτης δικαιοσύνης και ευκαιριών. Όταν η κινητικότητα είναι υψηλή, σημαίνει ότι το άτομο έχει πραγματικές ευκαιρίες να βελτιώσει τη ζωή του, ανεξάρτητα από το οικογενειακό του υπόβαθρο.
Η άποψη μας είναι ότι στην ελληνική πραγματικότητα η κοινωνική κινητικότητα έχει κυρίως κατακόρυφη κλειστή κοινωνική κίνηση ( ανοδικά η καθοδικά) που σχετίζεται κυρίως με το οικονομικό υπόβαθρο. Δηλαδή , ο γιος του γιατρού θα γίνει γιατρός, του δικηγόρου δικηγόρος , κοκ , που σημαίνει ότι ο “ διάδοχος “ απλά αποκτά γρηγορότερα οικονομική ευχέρεια ( ελέω ήδη ύπαρξης πελατείας και κοινωνικού αποθεματικού κεφαλαίου ) και τοποθετείται κυρίως σε παθητικες πηγές εισοδήματος ( πχ ακίνητα ) η και κατανάλωση πολυτελούς διαβίωσης. Συνέπεια αυτού είναι η διόγκωση της ευμάρειας ( πχ ΑΕΠ) αλλα η συρρίκνωση της ποιότητας της και της εξέλιξης της κοινωνίας ως συνόλου.
Την τελευταία δεκαετία υπήρξαν και περιπτώσεις καθοδικής κατακόρυφης κίνησης ( π.χ. πτωχεύσεις ) , χωρίς όμως να επηρεαστεί το κοινωνικό δίκτυο και κοινωνικό κεφάλαιο των ατόμων/δικτύου ( γνωριμίες, διασυνδέσεις) αυτών των περιπτώσεων, και έτσι βρέθηκαν οι ίδιοι πάλι μέσα στις ευκαιρίες για μια κλειστού και πάλι τύπου κοινωνική κινητικότητα με μόνο οικονομικό υπόβαθρο και πάλι ! Ο ίδιος κύκλος ανοίγει και κλείνει , χωρίς να υπάρχει διαφοροποίηση των παραγόντων ( κυκλωμάτων και προσώπων ) που συμμετέχουν … εκτός και εάν κάποιοι τους επιτραπεί να μπουν για να είναι χρήσιμοι στους ιδιους ολίγους … !
