Ο Ν. 5303/2026 είναι ο νόμος της αναμόρφωσης του κληρονομικού δικαίου και δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α΄ 81/22.5.2026.
Η νόμιμη μοίρα μετά τη μεταρρύθμιση του Κληρονομικού Δικαίου
Ποιοι προστατεύονται, πώς υπολογίζεται και πότε μπορεί να περιοριστεί
Η σύνταξη διαθήκης παρέχει στον διαθέτη σημαντική ελευθερία ως προς την τύχη της περιουσίας του. Η ελευθερία αυτή, όμως, δεν είναι απεριόριστη.
Ο Αστικός Κώδικας εξακολουθεί να προστατεύει συγκεκριμένα πρόσωπα του οικογενειακού περιβάλλοντος του κληρονομουμένου, αναγνωρίζοντάς τους δικαίωμα σε ένα ελάχιστο οικονομικό μέρος της κληρονομίας.
Η προστασία αυτή είναι η νόμιμη μοίρα.
Με τη μεταρρύθμιση του Κληρονομικού Δικαίου που επέφερε ο Ν. 5303/2026, άλλαξε ουσιαστικά ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί ο θεσμός. Κεντρική μεταβολή είναι ότι η νόμιμη μοίρα αποτελεί πλέον, κατά κανόνα, χρηματική αξίωση του μεριδούχου κατά του κληρονόμου, ενώ παράλληλα θεσπίστηκαν νέοι κανόνες για τις δωρεές, τις γονικές παροχές και την εκ των προτέρων παραίτηση από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα.
1. Ποιοι έχουν δικαίωμα νόμιμης μοίρας
Σύμφωνα με το άρθρο 1820 ΑΚ, δικαίωμα νόμιμης μοίρας έχουν:
οι κατιόντες του κληρονομουμένου,
οι γονείς του,
ο σύζυγος που επιζεί,
εφόσον τα πρόσωπα αυτά θα καλούνταν ως εξ αδιαθέτου κληρονόμοι.
Η νόμιμη μοίρα ανέρχεται στο ήμισυ της αξίας της εξ αδιαθέτου μερίδας του συγκεκριμένου μεριδούχου.
Επομένως, για να βρεθεί πρώτα η νόμιμη μοίρα, πρέπει να απαντηθεί ένα βασικό ερώτημα:
Ποιο ποσοστό θα λάμβανε ο συγκεκριμένος συγγενής εάν δεν υπήρχε διαθήκη;
Το μισό αυτού του ποσοστού αποτελεί τη νόμιμη μοίρα του.
Παράδειγμα
Έστω ότι ένας κληρονομούμενος αφήνει σύζυγο και δύο παιδιά.
Εάν η εξ αδιαθέτου μερίδα κάθε παιδιού είναι 3/8, η νόμιμη μοίρα κάθε παιδιού αντιστοιχεί στο 1/2 της μερίδας αυτής, δηλαδή σε 3/16 της αξίας της κληρονομίας.
Αν η καθαρή κληρονομία έχει αξία €800.000, η νόμιμη μοίρα κάθε παιδιού ανέρχεται σε:
€800.000 × 3/16 = €150.000.
Η σχετική βάση και ο τρόπος υπολογισμού πρέπει πάντοτε να εξετάζονται με βάση τις ειδικότερες διατάξεις του ΑΚ.
2. Η νόμιμη μοίρα είναι πλέον χρηματική αξίωση (αρ. 1820 ΑΚ).
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές του νέου δικαίου βρίσκεται στο άρθρο 1820 ΑΚ.
Η νόμιμη μοίρα δεν αντιμετωπίζεται πλέον κατά τον ίδιο τρόπο όπως στο προγενέστερο σύστημα. Ο μεριδούχος έχει χρηματική αξίωση κατά του κληρονόμου, ίση με το ποσό που αντιστοιχεί στη νόμιμη μοίρα του.
Η αξίωση γεννιέται με τον θάνατο του κληρονομουμένου και είναι κληρονομητή και μεταβιβαστή.
Ο νόμος προβλέπει, ωστόσο, και σημαντική δικαστική δυνατότητα: εφόσον το επιβάλλουν οι περιστάσεις, το δικαστήριο μπορεί να διατάξει την αυτούσια απόδοση ποσοστού ή περιουσιακού στοιχείου της κληρονομίας που αντιστοιχεί στη νόμιμη μοίρα. Υπό τις ειδικές προϋποθέσεις της ίδιας διάταξης, μπορεί να διαταχθεί ακόμη και απόδοση στοιχείου από την ατομική περιουσία του κληρονόμου. (άρθρο 1820 ΑΚ).
Άρα, δεν είναι ορθό να θεωρείται ότι ο μεριδούχος αποκτά αυτομάτως δικαίωμα συγκυριότητας σε συγκεκριμένο ακίνητο.
Η αφετηρία είναι η χρηματική αξίωση.
3. Πότε γεννιέται και πότε παραγράφεται η αξίωση
Η αξίωση της νόμιμης μοίρας γεννιέται με τον θάνατο του κληρονομουμένου.
Το άρθρο 1820 ΑΚ προβλέπει διετή παραγραφή, η οποία αρχίζει μετά τη λήξη του έτους μέσα στο οποίο ο μεριδούχος πληροφορήθηκε την ύπαρξη της αξίωσής του.
Υπάρχει πάντως και απόλυτο χρονικό όριο: η αξίωση παραγράφεται σε κάθε περίπτωση μετά την πάροδο 20 ετών από τον θάνατο του κληρονομουμένου. (άρθρο 1820 ΑΚ).
Η διάταξη αυτή έχει ιδιαίτερη πρακτική σημασία, ιδίως σε περιπτώσεις όπου η οικογενειακή διαφορά ανακύπτει αρκετό χρόνο μετά τον θάνατο.
4. Όταν ο μεριδούχος λαμβάνει λιγότερα
Εάν ο μεριδούχος λάβει από την κληρονομία μικρότερη αξία από αυτή που αντιστοιχεί στη νόμιμη μοίρα του, δεν χάνει το δικαίωμά του.
Σύμφωνα με το άρθρο 1823 ΑΚ, η αξίωσή του περιορίζεται στο ποσό που λείπει.
Παράδειγμα
Εάν η νόμιμη μοίρα ανέρχεται σε €200.000 και ο μεριδούχος έχει λάβει περιουσία αξίας €120.000, η αξίωσή του δεν είναι €200.000 αλλά:
€200.000 – €120.000 = €80.000.
Το ποσό αυτό αποτελεί το έλλειμμα της νόμιμης μοίρας.
5. Όταν έχει καταλειφθεί κληροδοσία
Το άρθρο 1824 ΑΚ αντιμετωπίζει την περίπτωση κατά την οποία ο μεριδούχος δεν εγκαθίσταται ως κληρονόμος αλλά του έχει καταλειφθεί κληροδοσία.
Ο μεριδούχος μπορεί να αποποιηθεί την κληροδοσία και να ασκήσει ολόκληρη την αξίωσή του για τη νόμιμη μοίρα.
Εάν δεν την αποποιηθεί, η αξίωσή του περιορίζεται στο μέρος της νόμιμης μοίρας που δεν καλύπτεται από την κληροδοσία.
Η διάταξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν η διαθήκη προβλέπει, για παράδειγμα, την καταβολή συγκεκριμένου χρηματικού ποσού ή την περιέλευση συγκεκριμένου ακινήτου σε ένα από τα παιδιά.
6. Περιορισμοί που επιβάλλονται στη νόμιμη μοίρα
Το άρθρο 1825 ΑΚ ρυθμίζει την περίπτωση κατά την οποία ο μεριδούχος είναι συγχρόνως κληρονόμος αλλά η νόμιμη μοίρα του επιβαρύνεται με καταπίστευμα, κληροδοσία, τρόπο ή ορισμό εκτελεστή διαθήκης.
Σε τέτοια περίπτωση μπορεί να ζητήσει τη νόμιμη μοίρα του, εφόσον αποποιηθεί την κληρονομία, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις της διάταξης.
Η προθεσμία για την αποποίηση αρχίζει όταν ο μεριδούχος λάβει γνώση του συγκεκριμένου περιορισμού ή βάρους.
7. Πώς προσδιορίζεται η εξ αδιαθέτου μερίδα
Ο υπολογισμός της νόμιμης μοίρας ξεκινά από την εξ αδιαθέτου μερίδα.
Το άρθρο 1826 ΑΚ περιέχει ειδικούς κανόνες για τον προσδιορισμό της.
Για τον σχετικό υπολογισμό λαμβάνονται υπόψη, μεταξύ άλλων, πρόσωπα που έχουν στερηθεί τη νόμιμη μοίρα με διαθήκη, έχουν αποποιηθεί την κληρονομία, έχουν παραιτηθεί εκ των προτέρων από το κληρονομικό δικαίωμα ή τη νόμιμη μοίρα, καθώς και πρόσωπα που έχουν κηρυχθεί ανάξια ή είναι αυτοδικαίως ανίκανα να κληρονομήσουν. (άρθρο 1826 ΑΚ).
8. Ποια περιουσία λαμβάνεται υπόψη
Το άρθρο 1827 ΑΚ καθορίζει τη βάση πάνω στην οποία υπολογίζεται η νόμιμη μοίρα.
Κρίσιμος χρόνος είναι ο χρόνος του θανάτου.
Λαμβάνονται υπόψη η κατάσταση και η αξία της κληρονομίας κατά τον χρόνο αυτό και αφαιρούνται τα χρέη και οι δαπάνες της κηδείας.
Η νέα διάταξη περιλαμβάνει επίσης ειδικούς κανόνες για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας των γονέων και για ορισμένα αντικείμενα που περιέρχονται στον επιζώντα σύζυγο ή προέρχονται από διαφορετική συγγενική γραμμή. (άρθρο 1827 ΑΚ).
9. Η αποτίμηση της κληρονομίας
Όταν χρειάζεται, η αξία της κληρονομίας προσδιορίζεται με εκτίμηση.
Το άρθρο 1828 ΑΚ προβλέπει ειδικούς κανόνες για δικαιώματα και υποχρεώσεις που εξαρτώνται από αναβλητικές ή διαλυτικές αιρέσεις, καθώς και για αβέβαια ή επισφαλή δικαιώματα και αμφίβολες υποχρεώσεις.
Η αποτίμηση που τυχόν έκανε ο ίδιος ο κληρονομούμενος δεν δεσμεύει υποχρεωτικά τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας. (άρθρο 1828 ΑΚ).
Αυτό έχει πρακτική σημασία κυρίως όταν στην κληρονομία περιλαμβάνονται ακίνητα, συμμετοχές σε επιχειρήσεις ή άλλα περιουσιακά στοιχεία των οποίων η αξία δεν είναι αυτονόητη.
10. Δωρεές και γονικές παροχές
Ιδιαίτερα κρίσιμο ζήτημα είναι τι έχει μεταβιβαστεί από τον κληρονομούμενο πριν από τον θάνατό του.
Το άρθρο 1827 ΑΚ καθορίζει ποιες παροχές συνυπολογίζονται στη βάση υπολογισμού της νόμιμης μοίρας, ενώ το άρθρο 1829 ΑΚ ρυθμίζει τον καταλογισμό συγκεκριμένων παροχών στη νόμιμη μοίρα.
Ειδικότερα, όταν μια παροχή προς μεριδούχο προστίθεται στην κληρονομία σύμφωνα με το άρθρο 1827 ΑΚ, καταλογίζεται στη νόμιμη μοίρα με την αξία που είχε κατά τον χρόνο της παροχής, εκτός εάν ο κληρονομούμενος είχε ορίσει διαφορετικά κατά τον χρόνο της παροχής ή μεταγενέστερα. (άρθρο 1829 ΑΚ).
Παράδειγμα
Πατέρας έχει δύο παιδιά και, όσο ζει, μεταβιβάζει στο πρώτο παιδί ακίνητο αξίας €300.000.
Μετά τον θάνατό του απομένει στην κληρονομία καθαρή περιουσία €200.000.
Δεν μπορεί να εξεταστεί η νόμιμη μοίρα των δύο παιδιών μόνο με βάση τα €200.000 που υπήρχαν κατά τον θάνατο.
Πρέπει προηγουμένως να εξεταστεί εάν η μεταβίβαση των €300.000 συνυπολογίζεται σύμφωνα με το άρθρο 1827 ΑΚ και στη συνέχεια εάν και κατά ποιο ποσό καταλογίζεται στη νόμιμη μοίρα σύμφωνα με το άρθρο 1829 ΑΚ.
11. Όταν η κληρονομία δεν επαρκεί
Το νέο άρθρο 1830 ΑΚ είναι ιδιαίτερα σημαντικό.
Εάν η κληρονομία που υπάρχει κατά τον θάνατο δεν επαρκεί για να καλυφθεί η νόμιμη μοίρα, ο μεριδούχος μπορεί, υπό τις προϋποθέσεις της διάταξης, να στραφεί κατά εκείνου που έλαβε από τον κληρονομούμενο δωρεά αιτία θανάτου, δωρεά εν ζωή ή γονική παροχή η οποία συνυπολογίζεται στην κληρονομία.
Μπορεί να ζητήσει το ποσό που απαιτείται για την κάλυψη του ελλείμματος.
Η ευθύνη του λήπτη δεν υπερβαίνει την αξία του αντικειμένου που έλαβε, όπως αυτή υπολογίζεται κατά τον χρόνο του θανάτου. Ο λήπτης μπορεί, αντί χρηματικής καταβολής, να ικανοποιήσει τον μεριδούχο και με αυτούσια απόδοση του αντικειμένου. (άρθρο 1830 ΑΚ).
Παράδειγμα
Έστω ότι η νόμιμη μοίρα ενός παιδιού ανέρχεται σε €250.000.
Στην κληρονομία υπάρχουν μόνο €100.000.
Εάν έχει προηγηθεί παροχή σε άλλο πρόσωπο που εμπίπτει στο άρθρο 1830 ΑΚ, μπορεί να ανακύψει αξίωση για την κάλυψη του ελλείμματος των:
€250.000 – €100.000 = €150.000.
Το ακριβές ποσό, όμως, εξαρτάται από το ποιες παροχές συνυπολογίζονται και από τους κανόνες των άρθρων 1827–1831 ΑΚ.
12. Εάν ο λήπτης της παροχής είναι και ο ίδιος μεριδούχος
Το άρθρο 1831 ΑΚ προβλέπει ειδικό κανόνα όταν το πρόσωπο που έλαβε τη δωρεά, γονική παροχή ή άλλη παροχή χωρίς αντάλλαγμα είναι ταυτόχρονα και μεριδούχος.
Στην περίπτωση αυτή υποχρεούται να καταβάλει μόνο ό,τι έλαβε επιπλέον της νόμιμης μοίρας που του αναλογεί.
Η διάταξη αποτρέπει το ενδεχόμενο να αντιμετωπιστεί ο μεριδούχος σαν να μην έχει ο ίδιος προστατευόμενο ποσοστό.
13. Η στέρηση της νόμιμης μοίρας
Η νόμιμη μοίρα δεν μπορεί να αφαιρεθεί απλώς επειδή ο διαθέτης το επιθυμεί.
Το άρθρο 1832 ΑΚ προβλέπει ότι ο διαθέτης μπορεί να στερήσει τον μεριδούχο από τη νόμιμη μοίρα μόνο για τους λόγους που αναφέρονται στα επόμενα άρθρα του ΑΚ και ότι η στέρηση πραγματοποιείται με διαθήκη.
Επομένως, μια γενική φράση όπως «αποκληρώνω το παιδί μου και δεν του αφήνω τίποτα» δεν αρκεί από μόνη της για να παραγάγει το αποτέλεσμα της νόμιμης στέρησης.
Πρέπει να συντρέχει συγκεκριμένος λόγος που αναγνωρίζει ο νόμος.
14. Οι λόγοι στέρησης
Το άρθρο 1833 ΑΚ προβλέπει συγκεκριμένες περιπτώσεις.
Μεταξύ άλλων, δυνατότητα στέρησης υπάρχει όταν ο μεριδούχος:
επιβουλεύθηκε τη ζωή του διαθέτη ή συγκεκριμένων προσώπων που προστατεύει η διάταξη,
έγινε ένοχος κακουργήματος ή σοβαρού πλημμελήματος κατά των προσώπων αυτών,
με βαρύ παράπτωμα επέδειξε αχαριστία απέναντι στον διαθέτη ή στα πρόσωπα που αναφέρονται στον νόμο,
και ιδίως όταν αθέτησε κακόβουλα τη νόμιμη υποχρέωση διατροφής του διαθέτη.
Οι περιπτώσεις αυτές προκύπτουν από το άρθρο 1833 ΑΚ και δεν μπορούν να διευρυνθούν αυθαίρετα.
15. Η στέρηση για λόγους πρόνοιας
Διαφορετικό είναι το ζήτημα που ρυθμίζεται από το άρθρο 1834 ΑΚ.
Εάν ο μεριδούχος ζει άσωτο βίο ή είναι καταχρεωμένος, ο διαθέτης μπορεί με τη διαθήκη να προβλέψει ότι η νόμιμη μοίρα του θα περιέλθει στους κατιόντες του μεριδούχου, εφόσον αυτοί θα καλούνταν στην εξ αδιαθέτου διαδοχή.
Μπορεί επίσης να ορίσει εκτελεστή για τη διοίκηση της νόμιμης μοίρας ή να συνδυάσει τις δύο δυνατότητες.
Η ρύθμιση δεν ισχύει εάν κατά τον θάνατο του διαθέτη έχει πάψει να υπάρχει ο λόγος που τη δικαιολογούσε. (άρθρο 1834 ΑΚ).
16. Ειδική περίπτωση του επιζώντος συζύγου
Το άρθρο 1835 ΑΚ προβλέπει ειδικό λόγο στέρησης της νόμιμης μοίρας του συζύγου.
Ο διαθέτης μπορεί να τον στερήσει από τη νόμιμη μοίρα, πέρα από τους λόγους του άρθρου 1833 ΑΚ, εάν κατά τον χρόνο σύνταξης της διαθήκης είχε βάσιμο λόγο διαζυγίου.
Η διάταξη, ωστόσο, δεν ισχύει εάν κατά τον θάνατο του διαθέτη έχει πάψει να υπάρχει ο βάσιμος λόγος διαζυγίου. (άρθρο 1835 ΑΚ).
17. Ο λόγος πρέπει να αναφέρεται στη διαθήκη
Το άρθρο 1836 ΑΚ θέτει δύο ιδιαίτερα σημαντικές προϋποθέσεις.
Ο λόγος στέρησης:
α) πρέπει να υπάρχει κατά τον χρόνο σύνταξης της διαθήκης και
β) πρέπει να αναφέρεται στη διαθήκη.
Παράλληλα, εκείνος που επικαλείται τον λόγο στέρησης οφείλει να τον αποδείξει. (άρθρο 1836 ΑΚ).
Αυτό σημαίνει ότι η διατύπωση της διαθήκης αποκτά καθοριστική σημασία.
Δεν αρκεί ο διαθέτης να θεωρεί ότι υπήρχε σοβαρός λόγος. Πρέπει ο λόγος να υπάγεται στον νόμο και να έχει αποτυπωθεί κατά τρόπο που να επιτρέπει τον έλεγχό του.
18. Η μεταγενέστερη συγγνώμη
Ακόμη και μετά τη σύνταξη της διαθήκης μπορεί να αλλάξει η νομική κατάσταση.
Σύμφωνα με το άρθρο 1837 ΑΚ, η διάταξη με την οποία ο διαθέτης στέρησε τη νόμιμη μοίρα παύει να ισχύει εάν ο διαθέτης συγχώρησε μεταγενέστερα τον μεριδούχο.
Επομένως, σε περίπτωση δικαστικής διαφοράς δεν εξετάζεται αποκλειστικά η διαθήκη. Μπορεί να αποκτήσουν σημασία και μεταγενέστερες πράξεις ή συμπεριφορές του διαθέτη.
19. Εκ των προτέρων παραίτηση από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα
Μία ακόμη σημαντική καινοτομία του νέου Κληρονομικού Δικαίου είναι η δυνατότητα σύναψης σύμβασης παραίτησης από μελλοντικά δικαιώματα στην κληρονομία.
Το άρθρο 1838 ΑΚ προβλέπει ότι μπορεί να συμφωνηθεί παραίτηση από μελλοντικά δικαιώματα στην κληρονομία του αντισυμβαλλομένου, είτε αυτά προκύπτουν από τον νόμο είτε από υφιστάμενη διάταξη τελευταίας βούλησης.
Η παραίτηση μπορεί να είναι ολική ή μερική, με ή χωρίς αντάλλαγμα, και μπορεί να αφορά ειδικά τη νόμιμη μοίρα.
Η σύμβαση καταρτίζεται ενώπιον συμβολαιογράφου, με αυτοπρόσωπη δήλωση των μερών και χωρίς αίρεση ή προθεσμία, σύμφωνα με το άρθρο 1839 ΑΚ.
20. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη
Η νέα μορφή της νόμιμης μοίρας επιβάλλει διαφορετική μεθοδολογία στην εξέταση μιας κληρονομικής υπόθεσης.
Δεν αρκεί να διαβαστεί η διαθήκη και να διαπιστωθεί ποιος πήρε τι.
Πρέπει να γίνει διαδοχικά:
1. Προσδιορισμός των προσώπων που θα καλούνταν εξ αδιαθέτου.
2. Υπολογισμός της εξ αδιαθέτου μερίδας σύμφωνα με τους κανόνες της εξ αδιαθέτου διαδοχής.
3. Προσδιορισμός της νόμιμης μοίρας, η οποία αντιστοιχεί στο ήμισυ της εξ αδιαθέτου μερίδας (άρθρο 1820 ΑΚ).
4. Προσδιορισμός της καθαρής αξίας της κληρονομίας κατά τον χρόνο του θανάτου (άρθρο 1827 ΑΚ).
5. Αποτίμηση των περιουσιακών στοιχείων, όπου απαιτείται (άρθρο 1828 ΑΚ).
6. Έλεγχος προηγούμενων δωρεών και γονικών παροχών (άρθρα 1827 και 1829 ΑΚ).
7. Καταλογισμός των παροχών στη νόμιμη μοίρα (άρθρο 1829 ΑΚ).
8. Υπολογισμός τυχόν ελλείμματος.
9. Έλεγχος εάν μπορεί να υπάρξει αξίωση κατά του λήπτη προηγούμενης παροχής (άρθρα 1830–1831 ΑΚ).
10. Έλεγχος τυχόν στέρησης της νόμιμης μοίρας και των προϋποθέσεών της (άρθρα 1832–1837 ΑΚ).
11. Έλεγχος τυχόν προηγούμενης παραίτησης από κληρονομικά δικαιώματα (άρθρα 1838–1840 ΑΚ).
21. Ένα ολοκληρωμένο παράδειγμα
Ας υποθέσουμε ότι ένας πατέρας αφήνει σύζυγο και δύο παιδιά.
Η καθαρή κληρονομία κατά τον χρόνο του θανάτου ανέρχεται σε €800.000.
Εάν η εξ αδιαθέτου μερίδα κάθε παιδιού είναι 3/8, η νόμιμη μοίρα κάθε παιδιού είναι το μισό, δηλαδή 3/16.
Άρα:
€800.000 × 3/16 = €150.000
Κάθε παιδί πρέπει, επομένως, να εξεταστεί ως προς το εάν έχει λάβει οικονομική αξία τουλάχιστον €150.000.
Εάν το πρώτο παιδί λάβει από τη διαθήκη περιουσία αξίας €100.000, προκύπτει κατ' αρχήν έλλειμμα:
€150.000 – €100.000 = €50.000
Το ποσό αυτό αποτελεί τη βάση για την αξίωση συμπλήρωσης της νόμιμης μοίρας κατά το άρθρο 1823 ΑΚ.
Εάν, επιπλέον, πριν από τον θάνατο είχε γίνει σημαντική γονική παροχή ή δωρεά προς το άλλο παιδί, πρέπει να εξεταστεί εάν και σε ποιο μέτρο αυτή συνυπολογίζεται σύμφωνα με τα άρθρα 1827 και 1829 ΑΚ και εάν μπορεί να ενεργοποιηθεί η αξίωση του άρθρου 1830 ΑΚ.
Άρα, το τελικό αποτέλεσμα δεν μπορεί να εξαχθεί μόνο από το ποσό των €800.000.
22. Το κρίσιμο σημείο για ακίνητα και επιχειρηματικές περιουσίες
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν η κληρονομία περιλαμβάνει ακίνητα, εταιρικές συμμετοχές ή επιχειρηματικά περιουσιακά στοιχεία.
Η αξία που αναγράφεται σε ένα παλαιότερο συμβόλαιο δεν σημαίνει κατ' ανάγκη ότι αυτή είναι και η αξία που πρέπει να χρησιμοποιηθεί για κάθε επιμέρους υπολογισμό.
Το άρθρο 1828 ΑΚ προβλέπει τη δυνατότητα εκτίμησης, ενώ τα άρθρα 1827–1831 ΑΚ καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνονται υπόψη προηγούμενες παροχές.
Σε μια οικογενειακή περιουσία, επομένως, η σωστή ανάλυση απαιτεί συχνά συνδυασμό:
κληρονομικού δικαίου + αποτίμησης περιουσίας + ελέγχου προηγούμενων μεταβιβάσεων.
Συμπέρασμα
Η μεταρρύθμιση του Κληρονομικού Δικαίου με τον Ν. 5303/2026 αλλάζει ουσιαστικά το πλαίσιο μέσα στο οποίο πρέπει να εξετάζεται η νόμιμη μοίρα.
Η αφετηρία βρίσκεται στο άρθρο 1820 ΑΚ, που καθιερώνει τη νόμιμη μοίρα ως χρηματική αξίωση κατά του κληρονόμου. Η συμπλήρωσή της ρυθμίζεται στο άρθρο 1823 ΑΚ, ενώ τα άρθρα 1826–1829 ΑΚ καθορίζουν κρίσιμους κανόνες για τον προσδιορισμό της μερίδας, της κληρονομιαίας βάσης, την αποτίμηση και τον καταλογισμό παροχών.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν πλέον τα άρθρα 1830 και 1831 ΑΚ, όταν έχουν προηγηθεί δωρεές ή γονικές παροχές, καθώς και τα άρθρα 1832–1837 ΑΚ για τη στέρηση της νόμιμης μοίρας.
Τέλος, τα άρθρα 1838–1840 ΑΚ εισάγουν το νέο πλαίσιο της εκ των προτέρων παραίτησης από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα.
Το πρακτικό συμπέρασμα είναι σαφές: η ύπαρξη διαθήκης δεν αρκεί για να κριθεί εάν παραβιάζεται η νόμιμη μοίρα. Απαιτείται έλεγχος της οικογενειακής κατάστασης, της εξ αδιαθέτου μερίδας, της αξίας της κληρονομίας, των προηγούμενων δωρεών και γονικών παροχών, των τυχόν περιορισμών της διαθήκης και, κυρίως, των προθεσμιών που προβλέπει ο ΑΚ.
